RAFAEL MARTÍNEZ VILELA

Pintor nado en Ferrol do que existe moi exigua información, traballa, como tanta outra xente da zona, na Sociedade Española de Construción Naval (SECN), que en 1947 transfórmase na Empresa Nacional Bazán de Construcións Navais Militares; profesión que compaxina coa súa prolífica faceta pictórica. En 1928 participa na mostra colectiva Arte Gallega, celebrada en Buenos Aires, e en 1936 realiza a súa primeira exposición individual na Galería Layetana de Barcelona. Catro anos máis tarde participa nunha exposición en Zaragoza, e durante esa década en numerosas cidades do territorio galego.

De formación autodidacta, na súa pintura advírtese a súa admiración pola obra plenairista do valenciano Sorolla e do mallorquino Joaquín Mir. Amigo doutros pintores como Paco Yglesias, Antolín López Porta, Carmelo González ou Leyra Domínguez, cultiva a pintura do natural, principalmente paisaxes e mariñas, a través dunha poética de tendencia impresionista, en ocasións case puntillista, na que non afai pararse no detalle, no concreto, se non en mostrar unha visión xeral. Brancos, amarelos, vermellos, azuis ou verdes conforman a súa paleta cromática viva que emprega en composicións cun especial protagonismo da luz.

Na Colección Afundación figura un retrato de corte costumista do pintor ferrolán que leva por título Dos amigas; obra que se afasta da súa temática máis recorrente. Neste óleo sobre lenzo representa en primeiro plano, no que parece ser un patio, a dúas raparigas sentadas e apoiadas a unha sobre a outra en dúas alturas nunha postura que denota tenrura e complicidade, así como certa protección. As dúas mozas son moi diferentes entre si, pois unha é de ollos azuis, pelo louro e tez esbrancuxada, mentres a outra é de pel máis escura, ollos marróns e pelo case negro; unha leva un pano na cabeza, e a outra con raia ao medio ten o cabelo recolleito en dous trenzas; un fixa a súa mirada no espectador, e a outra desvía a mirada cara a un lado. A rapariga que está situada nun nivel superior parece maior que a outra, de maneira que a mesma posición en que aparecen retratadas vai acorde coa súa idade e xesto. Sobre o colo da rapariga situada no plano inferior aparece representado un prato cunha serie de froitas: uvas, unha mazá e unha laranxa. Ao fondo, divísase unha escaleira que abre un muro de tonalidade neutra próxima a un branco sucio e o ocre do pavimento, que reforzan a presenza das figuras en primeiro plano, para as que se serve dun variado cromatismo: o branco en certas vestimentas, o cálido amarelo do manto que contrasta cos fríos azuis e verdes da saia e a blusa, as vivas cores das diversas froitas, así como o burdeos, o malva e o dourado do pano. Exprésase a través dunha poética máis próxima ao realismo que nas súas escenas campestres e mariñas habituais, de modo que a pincelada móstrase máis precisa, aínda que con certa soltura, no primeiro plano, en especial nos rostros, as mans e os froitos, que contrasta co trazo moito máis solto do espazo. As figuras irradian unha luz que evoca ao seu admirado Sorolla, nunha composición triangular pechada con reminiscencias dalgunha das composicións máis frecuentes para as escenas de xénero de Fernando Álvarez de Sotomayor (na que tamén se adiviña unha certa influencia a nivel cromático), que reflicte o bo oficio do artista e a súa capacidade para transcender o superficial e penetrar na psicoloxía e cotidianeidad dos personaxes.